|
|
| Туг, сүлд ард түмний оюун санааг зангиддаг |
 Батлан хамгаалахын эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн Цэргийн түүх судлалын төвийн дарга, доктор, профессор Г. Мягмарсамбуу. Тэрээр Хар сүлд, түүнийг тахих ёсны тухай судалгаа хийж эрдэм шинжилгээний “Чингис хааны догшин Хар сүлд” ном, “Чингүнжавын Хар тугийн тухайд”, “Махагалын туг, Чингисийн сүмийн тухайд” зэрэг өгүүлэл бичжээ.
-Хар сүлдний талаар судлаж байхдаа Цагаан сүлдний тухай ямар мэдээлэл сурвалжтай таарч байв?
-Монголчууд бүр эртнээс Цагаан, Хар сүлдээ тахиж ирсэн уламжлалтай. Зарим судлаачид Хүннүгийн үеэс эдгээр туг сүлдийг тахиж байсан гэж үздэг. Гэвч сүүлийн үед археологийн судалгааны үр дүнгээс үзэхэд Цагаан, Хар сүлд түүнээс ч эртний уламжлалтай болох нь нотлогдож байгаа. Тухайлбал, 2000 онд Баянхонгор аймгийн Баянлиг сумын Бичигт гэдэг газраас Монгол-Америкийн хамтарсан экспидецийн олсон хадны зурагт малын дэл сүүлээр хийсэн туг дүрслэгдсэн байдаг.
Чингис хааны үед Цагаан, Хар сүлд хоёулаа төрийн сүлд байжээ. Цагаан сүлд нь энхжингийн, өөрөөр хэлбэл, төр түмэн амар амгалан, төр түвшин байхын бэлгэдэл, Хар сүлд нь цэргийн бэлгэдэл болж байсан. Энэ үеэс Цагаан, Хар сүлдний тахилга маш өргөн дэлгэр болсон.
1992 онд түүхэн уламжлал, олон түмний санаа хүслийн үндсэн дээр Цагаан, Хар сүлдийг хоёуланг нь бүтээж Цагаан сүлдийг Төрийн ордонд, Хар сүлдийг Батлан хамгаалах яаманд залсан юм.
Дорнод аймгийн Булган суманд Хар сүлдийг тахидаг байсан. Тэр үед уншдаг байсан Хар сүлдний сангийн судрыг хорин хэдэн онд, хэлмэгдүүлэлтийн өмнөхөн шинжлэх ухааныхан хуулж авсан нь үлдсэн байдаг.
-Хар сүлдээ тахидаг уу?
Хоёр жилд нэг удаа Хар сүлдээ цэнгүүлдэг. Төв аймгийн Алтанбулаг сумын нутагт Өгөөмөрийн уул гэдэг газар аваачиж цэнгүүлэх ёслол хийдэг. Энэ үед Хар сүлдийн Сангийн судраа уншаад, идээ шүүс, цацлаа өргөдөг. Энэ ёслолд Монгол улсын Ерөнхийлөгч оролцдог. Энэ жил уг ёслолыг хийсэн. Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн баталсан “Хар сүлдний дүрэм” гэж байгаа. 2006 онд Их монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойгоор Хар сүлдийг бүрэн бүтэн болгосон. Өөрөөр хэлбэл, Хар сүлд ганц байсан бол дөрвөн элч тугийг нь хийгээд тусгай өргөө байгуулан залсан. Мөн дүрмийг нь шинэчлээд Ерөнхийлөгчийн зарлигаар баталсан.
-Энэ ёслолыг хийхийн ач холбогдол нь юу бол?
-Хамгийн гол нь монгол цэргийнхээ түүхэн уламжлалыг залуу үедээ ухамсарлуулах, тэдэнд эх оронч үзлийг төлөвшүүлэх, цэрэг армийнхаа сүр хүчийг бадруулах, цэрэг армиа олон түмэнд сурталчлах гээд олон ач холбогдолтой. 1928 он хүртэл цэргийн тугаа Баянзүрх ууланд тахиж байсан уламжлал бий. Гол зорилго нь цэрэг, ардын холбоог бэхжүүлэх явдал байсан. Тахилгаа хийгээд дараа нь наадам хийж цэрэг армиа сурталчлах өргөн хэмжээтэй үйл ажиллагаа болдог байсан. Тэр ёсоор одоо Өгөөмөр ууландаа Хар сүлдээ тахиад дараа нь цэргийн наадам хийдэг.
-Цагаан сүлдээ тахих тухай бодол судлаачийн хувьд танд төрж байсан уу?
-Ер нь Цагаан сүлдний уламжлал, ёс жаягийг мэдээж судлах хэрэгтэй, маш их уламжлал, дэг ёс байгаа. Харин тахих нь хаашаа байдаг юм. Одоо наадмын үеэр л Цэнгэлдэх хүрээлэнд залаад бусад үед Төрийн ордонд л байлгаад байх юм. Цагаан сүлд маань ард түмнээсээ улам холдоод байна шүү дээ. Хуучин төрийн ордонд орсон хүн хараад мөргөөд гарах бололцоотой байсан бол одоо төрийн ёслолын өргөөнд байрлуулсан учир тийм боломжгүй болсон. Судлаач би гэхэд л үзэж чадаагүй байна. Хааяа ТВ-ээр харахад тээр хол, яаж ч байрлуулсан юм, хуруу шиг л жижигхэн эв хавгүй юм л харагдаад байдаг.
Туг, сүлдийг сэргээж тахиж байгаагийн гол зорилгын нэг бол үндэсний өв уламжлал, ёс жаяг, эв нэгдлээ сэргээн хөгжүүлж байгаа явдал. Тэгэхээр уламжлалт туг сүлдээ сэргээж шинээр бүтээсэн нь сайн хэрэг. Гэхдээ сүлдээ аль болохоор ард түмэндээ ойрхон байлгаж харуулах, ард түмэн мөргөн шүтэх бололцоотой болгомоор санагддаг.
Ард түмэндээ харуулж, ийм учиртай шүү, энэ бол Та нарын оройн дээд сүлд шүтээн шүү, оюун санааны хувьд бид энд зангидагдаж яваа шүү гэдгийг ойлгуулах хэрэгтэй байна.
Хамгийн гол нь туг, сүлд чинь оюун санааны хувьд ард түмнийг зангиддаг. Тэгээд тэр ард түмэн оюун санааны хувьлд нэгэж, урагшаа тэмүүлж, нэг удирдлагатай болж, нэг зүгт тэмүүлж байж ялалт амжилтад хүрнэ.
Чингис хааны үед тийм цөөхөн Монголчууд дэлхийн олон гүрнийг хэрхэн байлдан дагуулж тийм хүчирхэг гайхамшигтай алдар нэрийг олсон бэ гэхээр тэр бол туг, сүлдэндээ байгаа юм. Ерөөсөө бүгд оюун санааны хувьд зангидагдсан. Хар сүлдэндээ цэргүүд нь бүгдээрээ, Цагаан сүлдэндээ монголчууд бүгдээрээ шүтэж эзэн Чингис хааныхаа төлөө, хар сүлднийхээ төлөө жадны үзүүр шиг хурц болсон. Жадын үзүүр шиг л урагшаа давшсан. Тийм учраас оюун санааны тэр их хүчээрээ ялалт байгуулсан. Тэр ялалтын гол үндсэн нь туг сүлд. Туг сүлдний гол ач холбгогдол үүнд л оршино гэж боддог.
Тэрнээс биш үзвэр ч юм уу, шоу ч юм уу, тийм зүйл биш л дээ. Мэдээж Есөн хөлт Их цагаан тугаа шинээр бүтээсэн нь сайн. Түүнийгээ ард түмэндээ мэдрүүлж, түмнийгээ түүндээ мөргүүлж, шүтүүлж, ард түмнийхээ оюун санааг түүн дээр зангидан нэгтэх талаар учир дутагдалтай л байгаа. Манай Хар сүлд ч мөн адил.
-Үүний тулд юу хийх хэрэгтэй гэж?
-Цагаан сүлдийг наадмын талбай дээр очсон хүн л нэг харж байна шүү дээ. Дандаа биш гэхэд тодорхой өдрүүдэд ард түмэн нь сүлдээ үздэг, түүнд мөргөж сүсэглэдэг баймаар. Москвагийн Улаан талбай дахь Лениний бунханд орох гэж ард түмэн нь ямар урт цуваа үүсгэдэг байв. Түүн шиг Цагаан сүлдэндээ мөргөдөг өдөр байж болно шүү дээ.
-Орчин үед хүмүүсийг оюун санааны хувьд яаж нэгтгэх вэ?
-Хүн болгон сүлдээ дээдлэх ухуулга, сурталчилгааг төрөөс нэгдсэн бодлогоор хийж, ойлгуулж байх хэрэгтэй байна. Тэгэж байж оюун санааны нэгдлийг бий болгоно.
-Хүмүүс нэг цаг хугацаанд сүсэглэж мөргөж чадвал энергийн төвлөрөл бий болж чадах болов уу?
-Бололгүй яахав. Тэр олон хүн нэг дор цугларч оюун бодлоо нэг зүгт төвлөрүүлж чадвал асар их оюун санааны нэгдэл хүч хуримтлагдана.
Ж.Гал |
|
| SakTube.com - World Online Videos! |  |
|
| Сэтгэгдлvvд | | Сэтгэгдэл алга.
|
|
| Нэвтэрч орж байж сэтгэгдэл бичнэ.
|
|
Зевхен гишvvд vнэлэх боломжтой.
Vнэлэхийн тулд та нэвтэрч орох эсвэл бvртгvvлнэ vv.
Энэ бичлэгт vнэлгээ алга байна.
|
|
|
| SMS зар сурталчилгаа |
155021 |
155021 |
155021 |
Search |
Та манай [ SMS зар булан ]
-р зараа урсгахыг хүсвэл дээрх тусгай дугаарууд руу SMS илгээнэ үү.
Та бичиж буй зарныхаа урд Sms гэж бичээд нэг хоосон зай аваад мессэж зар, зарлалаа бичнэ үү.
Жишээ нь: Sms Mark2 mashin yaraltai zarna.
|
|
| Танд хэрэгтэй мэдээлэл |  |
|
| Форумын сүүлчийн бичлэгүүд | |
|
|
| Аюулгүй интернэт хөтөч |  Хэрвээ та манай сайтыг илүү хурдан, аюулгүй, найдвартай, алдаагүй
үзэхийг хүсвэл доорх зурган дээр дарж дэлхийн хамгийн шилдэг Mozilla
Firefox вэб хөтөч програмийг үнэгүй татаж авахыг MBE.mn таньд санал
болгож байна. |
|
|
Гар утсанд
Гадаад цомог
Оддын амьдрал
Кино ертөнц
Флеш тоглоом
Фото зураг
Програм
Вэб дизайн
Спорт
Видёо, клип
Ном товхимол
Дуу сонсох
18+ булан
Тоглоом
Оруулсан: 
Сайтын мэдээллийг ашигласан тохиолдолд сайтын нэрийг заавал дурьдана.
Mozilla Firefox 3.0.1+, 1024x768px